Wat als je tijdens een workshop mensen wil laten nadenken over hun dromen, ambities of doelen? Niet alleen over wat ze willen bereiken, maar ook over wat dat voor hen betekent?

We zijn gewend om doelen rationeel te benaderen. We analyseren, formuleren actiepunten en maken plannen. Allemaal nuttig, maar soms missen we iets. Wat doet die ambitie met ons? Welk gevoel roept ze op? Waar verlangen we eigenlijk naar?

Een pantoum kan helpen om daar op een andere manier bij stil te staan.

Een gedicht schrijven tijdens een workshop?

Jawel! Maar geen paniek, je hoeft geen dichter te zijn.

Een pantoum is een dichtvorm waarbij bepaalde regels volgens een vast patroon terugkomen. In deze oefening schrijven deelnemers 20 regels. Sommige bedenken ze zelf, andere nemen ze letterlijk over uit wat ze eerder schreven.

De eerste regel begint met ‘Ik verlang naar …’, ‘Ik droom van …’ of ‘Ik wil … bereiken’.

Daarna volgen vragen die deelnemers stap voor stap uitnodigen om stil te staan bij hun verlangen, hun gevoelens en zelfs wat ze lichamelijk ervaren.

Door de herhaling van bepaalde zinnen ontstaat een verrassend geheel. Wat begon als een rationeel geformuleerd doel, krijgt onderweg misschien een heel andere betekenis.

Waarom zou je een pantoum gebruiken?

Omdat niet elk inzicht ontstaat door erover te praten of te discussiëren.

De pantoum geeft deelnemers de ruimte om even te vertragen, naar binnen te kijken en hun eigen gedachten en gevoelens te verkennen. Zonder dat ze meteen een antwoord moeten formuleren voor de groep.

Het is een heel persoonlijke oefening, maar ze kan perfect deel uitmaken van een groepsfacilitatie. Je kan deelnemers uitnodigen om hun tekst of een inzicht eruit te delen. Maar evengoed houden ze die helemaal voor zichzelf.

En hoe pak je dat praktisch aan?

Heel eenvoudig eigenlijk.

Je hebt minstens één deelnemer nodig, pen en papier en een omgeving waarin iedereen rustig kan schrijven.

Ook met een grote groep werkt deze methodiek, zolang iedereen de instructies goed kan horen en de ruimte krijgt om individueel te schrijven.

Als facilitator lees je de instructies stap voor stap voor. Deelnemers volgen het patroon, zonder vooraf te weten waar hun tekst zal eindigen. Nadien krijgen ze de tijd om hun pantoum in zijn geheel te lezen.

Je kan de oefening gebruiken bij persoonlijke reflectie, tijdens een teamdag of als onderdeel van een workshop rond ambities, toekomstbeelden of verandering.

En net nu, in tijden van AI …

We stellen onze vragen steeds vaker aan een chatbot of AI-agent. In enkele seconden krijgen we antwoorden, suggesties en zelfs volledige plannen.

Maar wat als we niet op zoek zijn naar nóg een antwoord?

Wat als we vooral even willen voelen wat een vraag met ons doet?

Dan kan een blad papier, een pen en twintig regels verrassend veel in beweging zetten.

Soms heb je geen slimmer antwoord nodig, maar een andere manier om naar je eigen vraag te kijken.

De pantoum vindt zijn oorsprong in de Maleisische dichtkunst, waar de pantun al eeuwenlang deel uitmaakt van de poëtische traditie. In de 19de eeuw vond deze dichtvorm zijn weg naar Europa, onder meer via Victor Hugo, en kreeg hij een eigen karakter door het bijzondere spel van herhaling en betekenis.

Zin om het zelf uit te proberen? Hieronder vind je de instructies voor de pantoum.

pantoum